Etik, insan davranışlarının öğrenildiği  bir alandır. Bu alan, insan davranışlarının iyi ya da kötü olup olmadıkları üzerine yapılan bir çalışmalar alanıdır. Etiğin kendine özgü bir konusu vardır. Bu konu alanı, insanın tutum ve davranışlarıdır.   İnsan, iyi ile  kötü, doğru ile yanlış arasında mücadele eden ahlaki (etik) bir varlıktır.. Diğer yandan da etik, davranışlarımızın doğru ve yanlış ile  olması "gereken" kaidelere ilişkin  felsefi çalışmalar  alanıdır. Bu bağlamda etiği, kısaca,  insan tutum ve davranışlarımızın iyi ya da kötü yönde değerlendirilmesi olarak tanımlayabiliriz. Tıp etiği ise tıp alanındaki tutum ve davranışların iyi ya da kötü yönden değerlendirilmesi çalışmaları olarak adlandırılabilir.

Konumuz çerçevesinde  hem “etik” hem de “ahlak” kavramları karşımıza çıkmaktadır. Dünyada, iki sözcük  bazıları tarafından aynı anlamda bazıları tarafından da farklı anlamlarda kullanılmaktadır Etik ve ahlak kelimelerini günlük hayatta aynı anlamda kullansak bile aralarında önemli ayrımların bulunduğunu akıldan çıkartmamalıyız. Yukarıda açıklamaya çalıştığımız gibi etik, kısaca, ahlak üzerine yapılan bir çalışmalar alanıdır.

Etik kelimesi Yunanca “ethos” kelimesinin Türkçe’de kullandığımız karşılığıdır. Ethos  kelimesi karakter, adet (usul) veya gelenek anlamına gelmektedir. Türkçe’de “ahlak”  olarak  kullanılan, Latince’den gelen  “morality” kelimesi  de yine yakın anlamda  davranış, adet ve alışkanlık  anlamlarına gelmektedir. Arapça’dan Türkçe’ye giren ahlak ise “hulk” sözcüğünden türemiştir ve huy, mizaç, karakter anlamına gelmektedir.

Ahlak, davranışların toplumsal  kurallarından meydana gelirken; etik,  ise ahlakla ilgili insan davranışlarının neden ve gerekçeleri hakkındaki değerlendirmelerden  oluşmaktadır. Ahlak kavramı, insan davranışlarının doğruluğu ya da yanlışlığına ilişkin toplumsal uzlaşma ya da belli bir toplumun geliştirdiği fikir birliği anlamına gelirken; etik, hem ahlak hem de etik teorilerini kapsayan bir alandır.

"Deontoloji", terim olarak ilk kez 19.yüzyılın başlarında Jeremy Bentham tarafından önerilmiş ve "yükümlülükler bilgisi" karşılığı olarak kullanılmıştır. Bu anlamda deontoloji "ne yapmalı" ya da " ne yapmamalı" sorularına karşılık toplumun belirlediği ve ayrıca yaptırımlarla donattığı kuralların bilgisidir. Yani, deontolojinin dile getirdiği yükümlülükler tartışmasız ve zorlayıcı bir nitelik taşımaktadır. Bir başka deyişle, "deontoloji" terim olarak yeni olmakla birlikte; yazılı olsun olmasın kökleşmiş ilkeleri ve kuralları içeren ve bunları tartışmasız bir "normatif bilgi" olarak aktaran bir alandır.

OPTİSYEN VE GÖZLÜKÇÜLER İÇİN ETİK KURALLAR

Optisyenin ve gözlükçünün başta gelen görevi, birbirleriyle, göz  hekimleri ile tam bir anlayış ve işbirliği içinde çalışarak insanın göz ve görme sağlığı, görme keskinliğini  korumaya ve devamını sağlamaya  ihtimam göstermektir. Bu yükümlülüklerini yerine getirebilmek için, gelişmeleri yakından izlemelidir.

   Optisyen ve gözlükçü, sağlık ve hekim  kuruluşları ile işbirliği yapar; kendileriyle diğer tıp mensupları arasında saygı ve güven hisleri yaratmaya çalışır. Müşterileri ve diğer iş sahipleri ile ilişkilerinde meslek ahlâk ve adabına uygun şekilde hareket eder.

   Optisyen ve gözlükçü; reçeteyi yazan hekim, reçetede adı yazılı hasta veya reçeteyi getiren kişi kim olursa olsun; cinsiyet, ırk, milliyet, felsefi inanç, din ve mezhep, ahlaki düşünce, karakter ve kişilik, toplumsal seviye, mevki ve siyasi düşünce ayrımı yapmaksızın gözlüğünü hazırlama  ve reçete sahibine verme hususunda azami dikkat ve ihtimamı göstermekle yükümlüdür.

   Optisyen ve gözlükçü;  meslek ve sanatının icrası sırasında öğrendiği sırları, kanuni zorunluluk olmadıkça, ifşa edemez. Mesleki toplantı veya yayınlarda hastanın kimliği açıklanamaz. Hastanın ölmesi ya da optisyenle ilişkisinin sona ermesi, optisyenin bu yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

   Optisyen, ve gözlükçü  hekimin iznini almadan yazılan reçeteden  başkasını öneremez ve hekimin isteği dışında hastaya veya hastanın yakınlarına tavsiyede bulunamaz.

   Optisyen ve gözlükçü;  hastaların veya hasta sahiplerinin, göz  hastalığın çeşidi veya uygulanan tedavi şeklinin iyi olup olmadığı hakkındaki sorularını, onların maneviyatını yükseltecek şekilde ümit verici ve teselli edici sözlerle karşılar.

   Optisyen ve gözlükçü;  sanat ve mesleğinin icrası sırasında veya dışında meslek ahlak ve adabı ile bağdaşmayan hareketlerden kaçınır.

   Optisyen ve  gözlükçü;  mesleğin şeref ve haysiyetine aykırı olarak, açık veya gizli, herhangi bir şekilde hileli veya muvazaalı anlaşmalarla ya da hediye vermek yoluyla satış yapamaz.   Göz hekimi veya herhangi bir şahsı aracı olarak kullanamaz; hastanın dilediği gözlükçüyü serbestçe seçmesine engel olamaz.

    Optisyen ve gözlükçü; yapacağı yayınlarda gözlükçülük(optisyenlik) mesleğinin şerefini üstün tutmak zorundadır.

    Optisyen ve gözlükçü; yazı veya sözle, her ne şekilde ve surette olursa olsun kendi reklâmını meslek örgütlerinin belirlediği sınırlar dışında yapamaz. İş kâğıtlarına ve faturalara reklâm mahiyetinde ibareler koyamaz.

   Optisyen ve gözlükçü; müessesesine koyduğu tabelaya ancak, kendisinin adı ve soyadı ile optik kelimesinden ve reklâm mahiyetinde olmamak şartıyla buna eklenebilecek kelime veya ibareden kurulu müessesenin adı yazılabilir.(Bayiliği varsa bayii olduğu firmanın  adı yazılabilir)

    Gerek resmi ve gerekse meslekî teşekküllerde görevli bulunan optisyenler, bu görevlerinin sağladığı nüfuzu, kişisel çıkarları için kullanamazlar.

   Optisyen ve gözlükçü;  meslektaşları ile iyi ilişkiler kurarak maddi ve manevi bakımdan birbirlerine yardım ederler. Meslekle ilgili anlaşmazlıkları önce kendi aralarında çözmeye çalışırlar ve bunu başaramadıkları takdirde bağlı oldukları meslek örgütlerine durumu bildirirler.

    Optisyen ve gözlükçü;  staj yapan öğrencileri, müessesenin  faaliyetine, özellikle laboratuar çalışmalarına katarak iyi yetişmelerini, meslek sevgi, saygı ve ruhunun yerleşmesini sağlamaya çalışır.

   Optisyen ve gözlükçü meslek örgütlerinin  aldığı her türlü deontolojik kararlara ve resmi  makamlarca verilen kararlara uymak zorundadır. Tüketicilerin bilgisizliğini istismar edecek, gerçekle bağdaşmayan reklâmlar yapamazlar. Yönlendirici ve meslektaşlar arasında haksız rekabete yol açıcı davranışlarda bulunamazlar.

   Optisyen ve gözlükçü; mesleğini icra ederken, bilimsel ve çağdaş uygulama yöntemlerini  göz önünde bulundurarak bilimsel olmayan yöntemleri uygulayamaz.

     Uluslararası Sözleşmelere Uyma Zorunluluğu:
    Optisyen ve gözlükçü, başta İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi olmak üzere tüm insan hakları belgelerine ve optisyenlik mesleği ile ilgili ortak kurallara uymakla yükümlüdür.

GOK YK

KAYNAK
Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi

 Resmi Gazete     Tarih: 19.2.1960; Sayı: 10436 VE Eczacılık deontoloji kuralları esas alınarak hazırlanmıştır

TIP ETİĞİNE GİRİŞ  (2 saat)

Prof. Dr. Erdem Aydın

Deontoloji, Tıp Etiği ve Tarihi AD.

Optisyenlik yemini

Optisyenlik mesleği üyeleri arasına katıldığım bu andan itibaren, hayatımı insanlık hizmetine adayacağıma mesleğimi sanatımı hakkaniyetle paylaşacağıma ve bilgilerimi insanlık aleyhine kullanmayacağıma, mesleğim dolayısıyla öğrendiklerimi saklayacağıma, müşterimin göz ve görme sağlığının baş kaygım olarak telakki edeceğime, meslektaşlarıma saygı göstereceğime, din, milliyet, ırk, parti ve sosyal sınıf farklarının görevimle vicdanım arasına girmesine müsaade etmeyeceğime, hocalarıma karşı hürmet ve minnettarlığı ömrüm boyunca koruyacağıma, namusum ve vicdanım üzerine ant içerim.

KONFEDERASYONUMUZ MESLEKİ GELECEĞİNİZİN GÜVENCESİDİR